28-sentyabr kuni Toshkentda Inson huquqlari bo‘yicha beshinchi Samarqand forumida 200 dan ortiq xalqaro va milliy tashkilotlar vakillari yig‘ildi. Birinchi kunning asosiy mavzulari inson huquqlarini himoya qilish xalqaro tizimining kelajagi va rivojlanish huquqi bo‘ldi.
Yuqori darajadagi yig‘ilishda BMT, YEXHT, SHHT, Islom hamkorlik tashkiloti, MDH va TURKPA vakillari ishtirok etdilar. BMT Inson huquqlari qo‘mitasi raisi Chanrok Sox, OHICHK Bosh kotibi o‘rinbosari Lin Chjan, MDH Inson huquqlari bo‘yicha komissiyasi raisi Yevgeniya Paramonova va TURKPA Ta’lim, madaniyat, ijtimoiy va gumanitar masalalar bo‘yicha komissiyasi kotibi Kadir Yaman ma’ruza qildilar.
YEXHTning Milliy ozchiliklar ishlari bo‘yicha Oliy komissari Kristof Kamp va YUNFPAning Sharqiy Yevropa va Markaziy Osiyo bo‘yicha mintaqaviy direktori o‘rinbosari Klaus Bek ishtirokchilarga onlayn murojaat qildilar. Bundan tashqari, BMT, SHHT va BMTTD vakillarining videomurojaatlari namoyish etildi.
Ishtirokchilar Xalqaro paktlar qabul qilinganidan keyingi oltmish yil ichida inson huquqlarini himoya qilish xalqaro tizimi qanday o‘zgarganini, qanday muammolar saqlanib qolayotganini va uni yanada rivojlantirish uchun nimalar qilish kerakligini muhokama qildilar.
Rivojlanish huquqiga alohida e’tibor qaratildi. Ishtirokchilar uning Barqaror rivojlanish maqsadlariga erishish va global tengsizlikni kamaytirish bilan bog‘liqligini ta’kidladilar.
Boshqa mavzular qatorida raqamli texnologiyalarning ta’siri, iqlim o‘zgarishi, qurolli mojarolar va gumanitar inqirozlar ham bor. Ishtirokchilar zamonaviy urushlar sharoitida xalqaro hamkorlik va xalqaro huquq normalariga rioya qilish zarurligi haqida so‘z yuritdilar.
Forum Fuqarolik va siyosiy huquqlar to‘g‘risidagi xalqaro pakt hamda Iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlar to‘g‘risidagi xalqaro paktning 60 yilligi, shuningdek, Taraqqiyot huquqi to‘g‘risidagi deklaratsiyaning 40 yilligi nishonlanayotgan yilda o‘tkazilmoqda. 2026-yilda Inson huquqlari bo‘yicha O‘zbekiston Milliy markaziga ham 30 yil to‘ladi.
Forumning birinchi kunida Toshkentda ikkita yalpi majlis va yettita sho‘ba sessiyasi bo‘lib o‘tmoqda. 29-sentyabr kuni ishtirokchilar o‘z ishini Samarqandda davom ettiradilar, u yerda yakuniy yalpi majlis bo‘lib o‘tadi va forumning yakuniy hujjati qabul qilinadi.
Tadbir Inson huquqlari bo‘yicha O‘zbekiston Milliy markazi va Tashqi ishlar vazirligi tomonidan BMTning Inson huquqlari bo‘yicha Oliy komissari boshqarmasi, YXHT, Xalqaro Qizil Xoch qo‘mitasi hamda Xalqaro taraqqiyot va adolat markazi bilan hamkorlikda tashkil etilmoqda.