Sayt xaritasi 00:00:00
Maslahat telefoni+998 71 239 13 58
Bizning manzilIslom Karimov ko'chasi 15 uy
Yangiliklar

XALQNING VIJDONIGA AYLANGAN ADIB

2026-yilda-Özbekiston-xalq yozuvçisi Odil Yoqubov-tavalludiga-100-yil töldi. Qalbi ummon, jasorati toğdek uluğ qahramon adib, özbek adabiyotining haqiqiy vijdoniga aylangan ijodkor Odil Yoqubov tavalludining bir asrlik qutluğ töyi mamlakatimizda keng nişonlanmoqda. Odil Yoqubov faqat yozuvçi emas, u millatning oğriqlarini öz tanasida his qilgan, xalqning dardini sobiq Ittifoq darajasida Moskvada baralla ayta olgan buyuk ijtimoiy arbobdir.

Prezidentimiz Şavkat Mirziyoyev ta’kidlaganlaridek: "Odil Yoqubov öz asarlarida milliy özlik, diyonat va adolat ğoyalarini kuylagan, murakkab davr sinovlarida xalq manfaatini har narsadan ustun qöygan ulkan söz san’atkoridir. Uning adabiy merosi yoşlarimizni vatanparvarlik ruhida tarbiyalaşda bebaho manba bölib xizmat qiladi".

MILLATPARVAR VA XALQPARVAR ARBOB: KREMLDAGI TARIXIY JASORAT

Odil Yoqubov çin ma’noda xalqparvar inson edi. Buning eng oliy-isboti-— 1989-yilning-16-iyunida 1 SSSR Xalq deputatlari syezdida sözlagan tarixiy nutqidir. Men uşbu nutqni televizor orqali jonli efirda katta hayajon bilan tomoşa qilganman. Öşanda sobiq imperiyaning markazi — Kreml minbaridan turib, köplab siyosatçilar titrab turgan bir paytda Odil aka özbek xalqini kullik va qaşşoqlikka mahkum etgan, dehqonning tinkasini quritgan "paxta yakkahokimligi" siyosatini ayovsiz foş qildi. U Orol fojiasini, gödaklar va onalar ölimini Ittifoq rahbariyatining yuziga tik qarab aytdi. Bu çinakam deputatlik jasorati, millatni istibdoddan asrab qoliş yölidagi siyosiy qahramonlik edi.

ÖZBEK TILI FIDOIYSI VA ATAMAŞUNOSLIK ASOSÇISI

1989-yilda-ona-tilimizga Davlat tili maqomini beriş böyiça keçgan suronli kuraşlarda Odil Yoqubov Özbekiston Yozuvçilar uyuşmasi raisi sifatida eng oldingi safda, bahslarning markazida turdi.

"Özbekiston Respublikasining davlat tili töğrisida"gi qonun loyihasi muhokamasi keçagidek yodimda. Öşanda qonun loyihasining dastlabki matnini tayyorlab, uni özbek ziyolilari, ona tili va adabiyotimiz jonkuyari bölgan adabiyotşunoslar, shoir-u yozuvçilar e’tiboriga havola etganman. Qonun loyihasi böyiça ma’ruza qilganimda qizğin muhokamalar boşlanib ketgan. Yiğiliş qatnaşçilarining, xususan, majlis raisi Odil Yoqubovning taklif va tavsiyalari asosida qonun loyihasi takomillaştirilgan.

Odil Yoqubov Kreml’ tomonidan tiqiştirilgan soxta "ikki tillilik" konsepsiyasiga qarşi çiqib, faqat özbek tili yagona davlat tili bölişini qat’iy talab qildi va tarixiy qonun qabul qilinişiga beqiyos hissa qöşdi.

Biroq adibning bu boradagi xizmatlari faqat qonun qabul qilinişi bilan çeklanib qolmadi. Qonunni hayotga izçil tatbiq etiş maqsadida Vazirlar Mahkamasi huzurida Davlat atamalar qömitasi (Terminologiya qömitasi) taşkil etilganda, unga birinçi rais etib aynan Odil Yoqubov tayinlandi. Bu lavozimda adib ulkan taşkilotçilik salohiyatini namoyon etdi, ilmiy va amaliy jasorat körsatdi. Qömita a’zosi sifatida jonkuyar adib Odil Yoqubov bilan ona tilimizning sofligini asraş töğrisida köp bor suhbatlaşganman. Keyinçalik mualliflar jamoasi tarkibida "Yuridik atamalar qomusiy luğati"ni naşrga tayyorlaganimda uşbu suhbatlardan çiqargan xulosalarim qöl kelgan.

Odil Yoqubov Davlat atamalar qömitasi raisi sifatida şöro davrida tilimizga zörlab kiritilgan soxta terminlarni tozalaş, milliy özbek atamaşunosligi va luğatşunosligiga asos soliş yölida eng yetuk tilşunos olimlarni birlaştirdi. Bugungi kunda davlat idoralari va ilm-fanda qöllanilayotgan köplab gözal milliy atamalarimiz zamirida Odil aka rahbarlik qilgan öşa tarixiy qömitaning maşaqqatli mehnati mujassam.

ADABIY MEROSINING BEQIYOS AHAMIYATI

Atoqli adib Odil Yoqubovning serqirra ijodini katta bir milliy akademiyaga qiyoslaş mumkin. Yozuvçi ijodiy merosining ahamiyati quyidagilarda namoyon böladi:

Ilmiy va adabiy ahamiyati: Özbek nasrida psixologik tahlil, kuçli xarakterlar yaratiş va tarixiy haqiqatni badiiy gavdalantiriş maktabini yaratdi.

Amaliy va öquv-tarbiyaviy ahamiyati: Uning asarlari yoş avlodni vatanparvarlikka, milliy özlikni anglaşga va or-nomusli bölişga örgatadigan bebaho tarbiya vositasidir.

Xalqaro ahamiyati: Adib asarlari dunyoning önlab tillariga tarjima qilinib, özbek millatining ma’naviy salohiyatini jahonga tanitdi.

"ÖQILIŞI ŞART" BÖLGAN ASARLAR

Har bir özbek xonadonida bölişi va öqilişi şart bölgan kitoblar röyxatiga Odil Yoqubovning quyidagi asarlarini dadil kirita olamiz:

"Muqaddas" — sof muhabbat, vijdon pokligi va axloqiy gözallik qissasi.

"Uluğbek xazinasi" — ilm va jaholat, ma’rifat va hokimiyat töqnaşuvini körsatgan tarixiy roman.

"Köhna dunyo" — ibn Sino va Mahmud Ğaznaviy siymosi orqali daholar qismatini yoritgan asar.

"Diyonat" — insoniylik, halollik va davr muammolari röyirost oçib berilgan ijtimoiy roman.

"Oqquşlar, oppoq quşlar" — ekologik va ma’naviy inqiroz oqibatlaridan ogoh etuvçi asar.

Ayniqsa, "Uluğbek xazinasi" romani öz davrida katta şuhrat qozonib, davlat arbobi Şarof Raşidovning e’tirofiga sazovor bölgan. "Odil Yoqubov uşbu romani bilan özbek adabiyotida tarixiy nasrni yangi, yuksak badiiy va falsafiy bosqiçga kötardi. Bu asar xalqimizning öz buyuk ajdodlari tarixi bilan faxrlanişiga xizmat qiladigan çinakam xazinadir", — deya romanga yuksak baho bergan Şarof Raşidov.

ADABIY QAHRAMONLAR TILIDAGI IBRATLI HIKMATLAR

Odil Yoqubov yaratgan obrazlar şunçaki badiiy töqima emas, ular millatning asrlar oşa yaşab kelayotgan donişmandlik va ruhiy matonati timsolidir. Adib öz qahramonlari tili orqali başariyatga uluğ hikmatlarni singdirdi.

Masalan, "Uluğbek xazinasi" romanida Mirzo Uluğbek ölimi oldidan şogirdi Ali Quşçiga qarab, ilmning boqiyligini şunday

ifodalaydi: "Taxtlar ağdarilur, saltanatlar mahv bölur, ammo olimlarning tafakkur mahsuli — kitoblar, insoniyat ma’naviy xazinasi abadiy yaşajak"

"Köhna dunyo" romanida esa uluğ alloma va tabib ibn Sino qudratli Sulton Mahmud tazyiqlariga boş egmasdan quyidagi hikmatni aytadi: "Hokimlar jismni zanjirband qilişi mumkin, ammo erkin tafakkurni va haqiqatga intilgan qalbni heç qaçon böysundirib bölmaydi".

IKKI ULUĞ ELNING KÖPRIGI: ÇINGIZ AYTMATOV BILAN QADRDONLIK

Odil Yoqubov va buyuk qirğiz adibi Çingiz Aytmatov örtasidagi döstlik — ikki qardoş xalq adabiy birodarligining ramzidir. Çingiz Aytmatov Odil akaning "Uluğbek xazinasi" romanini "Şarq Renessansi fojiasini körsatgan şoh asar" deb atagan bölsa, Odil Yoqubov Aytmatovni "jahon adabiyotining sirtloni" deya e’tirof etgan. Eng oğir damlarda

—-1990-yildagi-qonli Öş voqealari paytida ikki adib zudlik bilan olov içiga kirib bordilar. Xalqlarni vazminlikka çaqirib, uşbu fojia Köhna Markazning siyosiy fitnasi ekanini oçiq aytişdi va qon tökilişini töxtatişda öz obrölarini qalqon qilişdi.

ZAMON TALABI: RAQAMLAŞTIRIŞ DAVRIDA ADIB MEROSINI TARĞIB ETIŞ BÖYIÇA AMALIY TAKLIFLAR

Biz XXI asrda — raqamli texnologiyalar va globallaşuv davrida yaşamoqdamiz. Bugun Odil Yoqubov merosini nafaqat asrab-avaylaşimiz, balki uni eng zamonaviy usullarda yoş avlod qalbiga singdirişimiz zarur. Şu maqsadda quyidagi takliflarni bildiraman.

Birinçi taklif: "Odil Yoqubov raqamli kutubxonasi" milliy platformasini yaratiş. Adibning barça roman, qissa va publitsistik maqolalari, qölyozmalari, arxiv hujjatlari hamda Moskvadagi tarixiy nutqining asl audio-videoyozuvlari jamlangan mukammal vebsayt va mobil ilovani işga tuşirişimiz lozim.

Ikkinçi taklif: audiovizual mediakontentlarni köpaytiriş. "Uluğbek xazinasi" va "Köhna dunyo" romanlarini bugungi yoşlarbop radiospektakl körinişida qayta ovozlaştirib, “YouTube”, “Spotify” kabi global tarmoqlarga joylaştiriş, asarlar asosida qisqa va ta’sirli video-treylerlar (“booktrailers”) yaratiş zarur.

Uçinçi taklif: "Milliy jasorat va diyonat darslari"ni joriy etiş. Umumta’lim maktablari va oliy öquv yurtlarida adib qahramonlari timsolida yoşlarni halollik, vatanparvarlik va milliy ğurur ruhida tarbiyalovçi maxsus kurslar taşkil etiş, yoş tadqiqotçilar uçun davlat grantlarini ta’sis etiş maqsadga muvofiqdir.

Törtinçi taklif: xalqaro miqyosda raqamli tarğibot. Adibning şoh asarlarini zamonaviy ingliz, ispan, arab va xitoy tillariga qayta tarjima qilib, "Atagop" kabi xalqaro elektron tarmoqlar orqali dunyo kitobxonlariga yetkaziş fursati keldi.

ÖZBEK ADABIYOTIDA MANGU BARHAYOT

Odil Yoqubov özbek adabiyoti tarixida jasorat, diyonat va badiiy haqiqat mezonlarini baland kötargan ijodkor sifatida öçmas iz qoldirdi. Uning ijodidagi eng muhim qirra — inson ruhiyatining eng tub qatlamlariga kirib boriş va jamiyatdagi adolatsizlikka qarşi murosasizlikdir.

Bugungi Uçinçi Renessans poydevorini qöyiş davrida Odil Yoqubovning milliy ğurur, ilm-fanga ehtirom va haqiqatgöylik ğoyalari biz uçun suv va havodek zarurdir. Uning asarlaridagi "diyonat" mezoni bugungi kunda ham korrupsiyaga, loqaydlikka va ma’naviy qaşşoqlikka qarşi kuraşda eng ötkir ma’naviy qurolimiz bölib xizmat qilmoqda.

Odil Yoqubov öz asarlari, sözi va ruhi ila biz bilan birga. Oramizda ekan, u barhayotdir!

 

Akmal SAIDOV, akademik.

«Hurriyat»-gazetasining-2026-yil-18-noyabr-kungi 46 (1524)-soni

Nashr sanasi 18.11.2026 Ko'rishlar 308
Ulashish